Welke bijl heb je nodig voor welke klus?
Een bijl doet twee dingen: snijden en splijten. Een dunne, scherpe kop snijdt dwars door de vezel, zoals bij het afhakken van een tak of het vellen van een boom. Een dikke, wigvormige kop duwt de vezels uit elkaar en is gemaakt om te kloven. Bijna alle verwarring bij het kopen begint hier. Mensen kopen een kloofbijl om takken te snoeien en vinden hem log, of ze kloven met een bosbijl en blijven steken in het blok.
Begin dus met de vraag wat je het vaakst doet:
- Takken snoeien, aanmaakhout maken, piketpaaltjes aanpunten: tuinbijl of handbijl.
- Bomen vellen, stammen ontdoen van takken: bosbijl.
- Haardhout in blokken splijten: kloofbijl of kloofhamer.
- Hout hakken bij het kampvuur, meenemen in een rugzak: bushcraft- of campingbijl.
- Een beetje van alles op een stuk grond met bomen: vel- en kloofbijl.
Heb je twee klussen die echt verschillen, dan zijn twee bijlen beter dan één compromis. Een lichte handbijl en een kloofbijl dekken samen het meeste werk rond huis.
Tuinbijl of handbijl: de bijl voor rond het huis
Voor de meeste tuinen is een kleine bijl genoeg. Je gebruikt hem met één hand, terwijl de andere hand de tak vasthoudt of het blokje op de hakblok zet. Let daarbij altijd op waar die andere hand is.
De Tuinbijl van Krumpholz heeft een kop van 330 gram op een gebogen steel van 36 cm. Daarmee kap je zijtakken, maak je aanmaakhoutjes en spits je een paaltje aan. Hij is licht genoeg om aan een haak in de schuur te hangen en even te pakken.
Wil je ook dikkere takken en kleinere blokken aankunnen, kijk dan naar de Handbijl met hickory steel of de Handbijl met essen steel. Die heeft een kop van 600, 800 of 1000 gram op een steel van 38 tot 40 cm. Met 600 gram werk je nog fijn, met 1000 gram heb je meer slagkracht maar word je sneller moe. Voor de meeste mensen is 800 gram een goed midden.
Daartussen zit de Allroundbijl, met een kop van 700 gram op 40 cm. Die is bedoeld voor hakwerk rond huis en houtopslag.
Bosbijl en vel- en kloofbijl: voor bomen en stammen
Een bosbijl heeft een langere steel en een slankere kop dan een kloofbijl. De lange steel geeft snelheid in de zwaai, de slanke kop gaat diep in het hout. Daarmee vel je een boom of kap je de takken van een liggende stam.
De Bosbijl met essen steel is er in vijf maten, van 800 gram op 50 cm tot 1,6 kilo op 80 cm. Werk je vooral aan dunnere bomen en snoeihout, dan is een kop rond de kilo op 60 cm prettig. Voor zwaarder velwerk kies je de langere uitvoering.
De Vel- en kloofbijl met hickory steel zit tussen een bosbijl en een kloofbijl in. Hij is zwaarder en wat boller dan een bosbijl, dus hij klooft beter, maar hij blijft scherp genoeg om mee te vellen. Hij is er in vijf maten, met een steel van 70 tot 90 cm en een kop tot 2 kilo. Wie een paar bomen op het erf heeft en het hout zelf verwerkt, heeft hier vaak genoeg aan.
Voor het werk met velwiggen is er de Bosbijl met slagkop. Die heeft een kunststof slagvlak op de achterkant, zodat je wiggen inslaat zonder dat er metaal afsplintert.
Kloofbijl: alleen om hout te splijten
Een kloofbijl is gemaakt om blokken te splijten en verder niet. De kop is breed en wigvormig, zodat het hout na de inslag uit elkaar wordt geduwd. Om takken te snoeien of een boom te vellen is hij te bot en te zwaar.
De Kloofbijl Super heeft een kop van 1,1 of 2 kilo, op een steel van 60 of 80 cm. De korte versie is handig voor aanmaakhout en kleinere blokken. Met de lange versie kloof je normaal haardhout. Voor meterstukken en knoestig hout is een kloofhamer met een kop van 3,2 kilo de volgende stap.
Hoe je kloft, hoe je het blok neerzet en wanneer je een kloofwig gebruikt, lees je in ons artikel over haardhout kloven. Dat herhalen we hier niet.
Bushcraft- en campingbijl: licht om mee te nemen
Voor buiten, op kamp of op een stuk bos ver van de schuur wil je een bijl die weinig weegt en in een rugzak past. Je hakt er vuurhout mee, maakt een tentharing of maakt een tak vrij van zijtakken.
De Bushcraftbijl heeft een kop van 500 gram op een hickory steel van 36 cm. De Campingbijl heeft ook een kop van 500 gram op 36 cm, met een keuze uit essen of hickory, en is er ook met een leren beschermer. Wil je wat meer gewicht voor dikker kamphout, dan is er de Outdoorbijl met een kop van 600 gram.
Eerlijk advies: een kleine bijl is geen veilige bijl. Een korte steel betekent dat een misslag dichter bij je benen eindigt. Werk geknield of hak op een blok, zodat de kop in het hout of de grond stopt als je mist.
Hoe zwaar moet de kop zijn en hoe lang de steel?
Kopgewicht en steellengte horen bij elkaar. Een zware kop op een korte steel is lastig te sturen, een lichte kop op een lange steel heeft te weinig massa om diep te gaan.
Als ruwe indeling:
- 300 tot 600 gram op 36 tot 38 cm: snoeien, aanmaakhout, kamp.
- 600 tot 1000 gram op 38 tot 50 cm: takken, kleine blokken, licht velwerk.
- 1 tot 1,6 kilo op 60 tot 80 cm: vellen en kappen.
- 1,1 tot 2 kilo op 60 tot 90 cm, wigvormig: kloven.
Kies liever wat te licht dan te zwaar. Met een bijl die je goed kunt sturen werk je nauwkeuriger, en nauwkeurig werken scheelt meer kracht dan een paar honderd gram extra.
Voor de steellengte van een bosbijl is er een oude vuistregel: leg de kop in je oksel en strek je arm langs de steel. Komen je vingertoppen ongeveer bij het einde, dan past de lengte bij je. Voor kloofbijlen mag de steel wat langer zijn, voor handbijlen gebruik je die regel niet.
Essen of hickory: welke steel is beter?
Beide houtsoorten zijn taai en worden al lang voor bijlstelen gebruikt. Het verschil zit in de details.
Essen is iets lichter en wat soepeler. De steel veert mee en voelt prettig aan in de hand. Hickory is dichter en zwaarder, en vangt schokken net wat beter op. Daarom zie je hickory vaak bij kloofbijlen en bij bijlen waar je hard en veel mee slaat. Bij Krumpholz zie je het verschil terug in het gewicht: de Handbijl met hickory steel weegt in dezelfde maat 50 tot 100 gram meer dan de essen versie.
Voor een tuinbijl of handbijl die af en toe gebruikt wordt, maakt het weinig uit. Kloof of vel je veel, dan is hickory het overwegen waard. Bij welke houtsoort dan ook geldt: houd de steel in de olie, zet de bijl droog weg en vervang een gescheurde steel meteen. Hoe je de steel en kop onderhoudt, staat op onze pagina over onderhoud.
Heb je een leren beschermer nodig?
Een leren hoes over de snede beschermt twee dingen: de scherpte van je bijl en jou. Een onbedekte bijl in een gereedschapskist of rugzak raakt metaal en wordt bot, en een scherpe snede tussen ander gereedschap is vragen om een snee in je hand.
Veel Krumpholz-bijlen zijn er ook met leren beschermer, zoals de Tuinbijl met leren beschermer en de Handbijl met leren beschermers. Bij die laatste zit er ook leer om de steel vlak onder de kop. Dat vangt een misslag op waarbij de steel in plaats van de kop het hout raakt, de plek waar een steel het eerst beschadigt.
Neem je de bijl mee of hangt hij in een schuur waar kinderen komen, dan is een beschermer verstandig. Staat hij altijd op dezelfde plek aan een haak, dan kun je zonder.
