Waarom zou je niet meer spitten?
Spitten keert de grond om. De bovenste 20 tot 25 cm gaan naar beneden en wat beneden lag, komt boven. Dat klinkt grondig, maar de bodem is in lagen opgebouwd en elke laag heeft zijn eigen leven.
In de bovenlaag zitten de meeste regenwormen, schimmels en bacteriën die organisch materiaal afbreken en voedingsstoffen vrijmaken voor je planten. Veel daarvan hebben zuurstof nodig. Spit je ze diep onder, dan sterven ze voor een deel af en moet het hele systeem zich opnieuw opbouwen. Schimmeldraden die door de grond lopen, hak je in stukken.
Daarnaast haal je onkruidzaad naar boven dat jarenlang diep lag te wachten. Na het spitten komt het in het licht en kiemt het massaal.
Een derde nadeel: een kale, omgespitte bodem slaat bij een flinke regenbui dicht en droogt daarna op tot een harde korst. Een niet-gespitte grond met een laagje compost of mulch blijft kruimeliger.
Dat betekent niet dat spitten verboden is. Wel dat je het niet elk jaar uit gewoonte hoeft te doen.
Hoe maak je de grond los zonder te spitten?
Het principe is simpel: je maakt ruimte in de grond voor lucht en water, zonder hem om te keren.
- Steek de tanden van je woeltand of vork verticaal in de grond.
- Beweeg de steel een stukje naar achteren en weer terug, zodat de grond openbreekt en een beetje omhoog komt.
- Trek het gereedschap eruit, zet een stap van 15 tot 20 cm en herhaal dat.
- Werk de bovenste centimeters daarna fijn met een cultivator of hark.
- Strooi een laagje compost over het bed. De wormen werken het voor je naar beneden.
De beste tijd is het voorjaar, als de grond niet meer nat en koud is. Pak een handvol grond: valt hij uit elkaar als je hem loslaat, dan kun je aan de slag. Blijft het een kleverige bal, wacht dan nog een paar dagen.
Werk vanaf een plank of een vast pad, zodat je niet steeds over de net losgemaakte grond loopt. Elke voetstap drukt weer aan wat je net hebt opengemaakt.
Woeltand, woelvork, spitvork of cultivator?
Elk gereedschap maakt de grond op een andere diepte en op een andere manier los.
- Woeltand: een sikkelvormige tand die je door de grond trekt. Hij maakt diep los zonder om te keren en is licht in gebruik. De Woeltand is er in vier lengtes, van een korte handgreep voor bakken tot een steel van 135 cm. De Gesmede woeltand op 150 cm is voor grotere bedden, rechtop.
- Woelvork: een brede, zware vork met trede die je met je voet erin zet en dan naar achteren trekt. De Woelvork met trede weegt 3,5 kilo en maakt per steek een flinke strook diep los. Vooral fijn bij grotere moestuinen.
- Spitvork: je kunt een spitvork ook gebruiken om alleen los te maken in plaats van te spitten. Steek hem erin, wrik heen en weer en ga verder. Een Spitvork met bajonetpunten gaat makkelijk in vaste en doorwortelde grond. De Damesspitvork is met rond 1200 gram lichter.
- Cultivator: maakt alleen de bovenste paar centimeters los. Goed om een zaaibed fijn te maken, onkruidkiemplanten los te trekken en compost in te werken. De Zware cultivator met 3 gesmede tanden is bedoeld voor klei en grond die al een tijd niet bewerkt is.
Voor een gewone moestuin is een woeltand plus een cultivator genoeg. Een woelvork loont pas als je echt veel vierkante meters hebt.
Klei, zand of veen: wat vraagt je grond?
Kleigrond is vruchtbaar, maar zwaar en snel verdicht. Maak hem los als hij net droog genoeg is: te nat en je smeert hem dicht, te droog en hij is keihard. Met elk jaar compost erop wordt klei kruimeliger en heb je steeds minder kracht nodig.
Zandgrond is los van zichzelf. Daar hoef je weinig los te maken. Je werk zit vooral in het toevoegen van organisch materiaal, zodat de grond water en voeding beter vasthoudt. Een cultivator voor het zaaibed is vaak alles wat je nodig hebt.
Veengrond is licht en zit vol organisch materiaal. Spitten maakt hem sneller kapot en laat hem inklinken. Loswoelen met een woeltand en verder met rust laten is hier de beste aanpak.
Weet je niet zeker welke grond je hebt, kijk dan bij het blok over klei, zand of veen op de homepage. Daar staat per grondsoort welk gereedschap het meeste helpt.
Wanneer is spitten wel zinvol?
Er zijn situaties waarin je met loswoelen alleen niet verder komt.
- Een nieuwe moestuin op grasland. De graszode moet weg of ondergewerkt worden. Steek de zoden af, of spit ze een keer om met de zode naar beneden. Daarna ga je over op loswoelen.
- Zware, dichtgeslagen klei. Spit grof om in het late najaar en laat de grote kluiten liggen. De vorst valt ze in de winter uit elkaar, en in het voorjaar hark je het bed vlak.
- Grond na bouwwerkzaamheden. Waar een graafmachine of bouwbus heeft gereden, zit vaak een harde laag op 20 tot 40 cm diepte. Die breek je eenmalig open.
- Een bed met veel kweekgras of zevenblad. Liever geen spade, wel de grond met een spitvork losmaken en de wortelstokken eruit halen.
Voor dat spitwerk is een rechte spade of een spitvork met een stevige trede het beste. Daarna kun je de jaren erna volstaan met loswoelen.
Compost en mulch doen de rest
Loswoelen werkt het best in combinatie met een bodem die bedekt blijft. Een laag compost van een paar centimeter in het voorjaar of najaar voedt het bodemleven. De wormen trekken het naar beneden en maken onderweg gangen waardoor water en lucht de grond in komen.
In de zomer houdt mulch van grasmaaisel, blad of stro de grond vochtig en de bovenlaag los. Leg het niet te dik, een paar centimeter is genoeg, anders gaat het rotten.
Na een paar jaar zul je merken dat de grond steeds makkelijker loskomt. Waar je in het eerste jaar flink moest wrikken met een woelvork, gaat de woeltand er dan zonder veel moeite doorheen. Dat is het moment waarop je ziet dat het bodemleven zijn werk doet.
